مركز ارتباط حضرت آیت الله العظمی سید علی حسينى سیستانی (مد ظله) در لندن، اروپا، شمال و جنوب امریکا است.
مسأله 995. مکان خانۀ كعبه شرّفها اللّه تعالی كه در مكّۀ معظّمه میباشد، قبله محسوب میشود و باید انسان روبروی آن نماز بخواند و همچنین است حکم كارهای دیگری مانند سر بریدن حیوانات كه باید رو به قبله انجام گیرد.
مسأله 996. اگر فرد در فاصلهای از خانه کعبه قرار دارد که با مشاهده میتواند جهت قبله را بهطور دقیق تشخیص دهد، مانند شخصی که در صحن مسجد الحرام قرار دارد و خانۀ کعبه را میبیند، باید مراعات جهت دقیق را بنماید و انحراف عمدی از آن، در حال نماز - هرچند به مقدار کم - جایز نیست.
امّا اگر فرد در موقعیّتی قرار دارد که جهت قبلۀ حقیقی را با مشاهده تشخیص نمیدهد، مانند کسی که از مکان کعبه دور است، چنانچه طوری بایستد كه عرفاً بگویند: «رو به قبله نماز میخواند»، یعنی مراعات جهت قبله عرفی را بنماید، كافی است و لازم نیست با استفاده از ابزار و وسایلی مانند قبلهنما یا GPS و یا تحقیق و پرسش جهت قبلۀ حقیقی را بیابد؛
ولی در صورتی که تحقیق نموده و مطّلع شود قبلۀ حقیقی چند درجهای به سمت راست یا چپ انحراف دارد، مثلاً بداند که قبلۀ حقیقی «15» درجه به راست انحراف دارد، وی نمیتواند با این حال رو به جهت مستقیم نماز بخواند، هرچند در عرف، ایستادن مستقیم را رو به قبله به حساب آورند.
مسأله 997. كسی كه نماز واجب را ایستاده میخواند، باید سینه و شكم او رو به قبله باشد، بلكه صورت او نیز نباید زیاد از قبله منحرف باشد و احتیاط مستحب آن است كه انگشتان پای او هم رو به قبله باشد. همچنین، شخصی كه باید نشسته نماز بخواند، لازم است در هنگام نماز، سینه و شكم او رو به قبله باشد؛ بلكه صورت او هم نباید زیاد از قبله منحرف باشد.
مسأله 998. كسی كه نمیتواند نشسته نماز بخواند، باید در حال نماز به پهلو طوری بخوابد كه جلوی بدن او رو به قبله باشد و تا وقتی ممكن است به پهلوی راست بخوابد، نباید بنابر احتیاط لازم به پهلوی چپ بخوابد و اگر این دو ممكن نباشد، باید به پشت بخوابد طوری كه كف پاهای او رو به قبله باشد.
مسأله 999. نماز احتیاط و سجدۀ فراموش شده، باید رو به قبله بهجا آورده شوند و بنابر احتیاط مستحب، سجدۀ سهو نیز رو به قبله بهجا آورده شود.
مسأله 1000. كسی كه میخواهد نماز بخواند، باید برای پیدا كردن قبله كوشش نماید تا یقین پیدا كند قبله كدام طرف است یا چیزی كه در حكم یقین است، برایش حاصل گردد؛ مثل شهادت دو مرد عادل که شهادتشان مستند به حسّ و آنچه در حکم آن است [306] باشد و بر آن اساس، جهت قبله را تشخیص دهد.
همینطور، اطمینان حاصل از منشأ عقلایی - مثل خبر دادن فرد مورد اعتماد - کافی است؛ بلکه گفتار فرد مورد اعتمادی (ثقه) که از اهل خبره در تعیین جهت قبله میباشد، حجّت است، هرچند موجب گمان یا اطمینان نباشد؛
امّا اگر از این راهها نتواند جهت قبله را معیّن نماید، باید به گمانی كه از محراب مسجد مسلمانان، یا قبرهای مؤمنین، یا از راههای عقلایی دیگر پیدا میشود عمل نماید، حتّی اگر از گفتۀ فاسق یا كافری كه با قواعد علمی قبله را میشناسد، گمان به قبله پیدا كند، در چنینی صورتی كافی است.
مسأله 1001. كسی كه گمان به قبله دارد، اگر بتواند گمان قویتری پیدا كند، نمیتواند به گمان ضعیف خود عمل نماید؛ مثلاً اگر مهمان از گفتۀ صاحبخانه یا مسافر از گفتۀ مسؤول هتل و مسافرخانه گمان به قبله پیدا كند، ولی بتواند از راه دیگر مثلاً - قبلهنما - گمان قویتری پیدا كند، در این صورت گفتۀ آنها برای او حجّت نیست و نمیتواند به حرف آنها عمل نماید.
البتّه، همان طور که در مسألۀ قبل ذکر شد، چنانچه فردی که از جهت قبله خبر میدهد ثقه و از اهل خبره باشد، میتوان به گفته وی اعتماد نمود، هرچند موجب گمان یا اطمینان نشود.
مسأله 1002. اگر برای پیدا كردن قبله وسیلهای ندارد، یا با اینكه كوشش كرده، گمانش به طرفی نمیرود، نماز خواندن به یک طرف که احتمال میدهد قبله است كافی میباشد و احتیاط مستحب است كه چنانچه وقت نماز وسعت دارد، چهار نماز به چهار طرف بخواند و چنانچه کمتر وقت دارد، احتیاط مستحب است به هرچند طرف که وقت دارد نماز را بخواند.
مسأله 1003. اگر انسان یقین یا اطمینان یا چیزی که در حکم آن است [307] یا گمان پیدا كند كه قبله در یكی از دو طرف است، باید به هر دو طرف نماز بخواند.
مسأله 1004. كسی كه میخواهد به چند طرف نماز بخواند، اگر بخواهد دو نماز بخواند كه مثل نماز ظهر و عصر باید یكی بعد از دیگری به ترتیب خوانده شود، احتیاط مستحب آن است كه نماز اوّل را به آن چند طرف بخواند، بعد نماز دوّم را شروع كند.
مسأله 1005. كسی كه نتواند یقین یا اطیمنان یا آنچه در حکم آن است [308] به قبله پیدا کند، اگر بخواهد غیر از نماز كاری كند كه باید رو به قبله انجام شود، مثلاً بخواهد سر حیوانی را ببُرد، باید به گمان عمل نماید و اگر گمان ممكن نباشد، به هرطرف كه انجام دهد، صحیح است.
مسأله 1006. احتیاط واجب آن است كه داخل خانۀ كعبه و بر بام آن در حال اختیار، نماز واجب نخوانند؛ ولی در حال ناچاری و اضطرار اشكال ندارد و در صورتی كه فرد بر بام كعبه نماز بخواند، باید در همۀ حالات چیزی از فضای كعبه مقابل او باقی بماند و ایستاده نماز بخواند.
مسأله 1007. اگر نمازگزار بفهمد نمازش را پشت به قبله خوانده یا با انحراف به حدّ راست یا چپ قبله - طوری که خطّ فرضی قبله با خطّ فرضی که نمازگزار در راستای آن نماز خوانده، عرفاً دو خطّ عمود بر هم به حساب آید - یا بیشتر از حدّ مذکور بهجا آورده است، در صورتی که وقت نماز نگذشته - هرچند به اندازۀ یک رکعت وقت باقی باشد - باید آن را دوباره بخواند؛
امّا اگر وقت نماز گذشته باشد، چنانچه نسبت به جهت قبله مردّد بوده و در یافتن آن سهلانگاری كرده یا به خاطر ندانستن مسأله در مواردی که جاهل مقصّر محسوب میشود، این گونه نماز خوانده، قضای آن لازم است و در غیر موارد مذکور - مانند موردی که با یقین یا اطمینان یا حجّت شرعی دیگر مثل شهادت دو مرد عادل، یا بر اساس گمان در مواردی که وظیفۀ شرعی او عمل مطابق با گمان است، یا از روی فراموشی و غفلت یا به خاطر ندانستن مسأله در مواردی که جاهل قاصر محسوب میشود این گونه نماز خوانده - قضا لازم نیست.
مسأله 1008. اگر نمازگزار بفهمد نمازش را رو به قبله نخوانده، ولی انحرافش از قبله کمتر از مقداری باشد که در مسألۀ قبل بیان شد، چنانچه در انحراف از قبله عذر نداشته، مانند اینكه در جستجوی سمت قبله سهلانگاری کرده یا به خاطر ندانستن مسأله در مواردی که جاهل مقصّر محسوب میشود این گونه نماز خوانده، بنابر احتیاط واجب، باید نماز را اگر وقت هست دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نماید؛
امّا اگر معذور بوده مانند موارد ذکر شده در مسألۀ قبل، لازم نیست نماز را در وقت دوباره بخواند یا بعد از وقت قضا نماید و چنانچه در بین نماز است فوراً رو به قبله کرده و در حال حرکت، قرائت یا اذکار واجب نماز را نخواند، سپس نماز را ادامه دهد و نمازش صحیح است.