مركز ارتباط حضرت آیت الله العظمی سید علی حسينى سیستانی (مد ظله) در لندن، اروپا، شمال و جنوب امریکا است.
مسأله 99. نجاسات یازده چیز است:
اوّل: ادرار؛ دوّم: مدفوع؛ سوّم: منی؛ چهارم: مردار؛ پنجم: خون؛ ششم و هفتم: سگ و خوک؛ هشتم: كافر بنابر احتیاط واجب؛ نهم: خمر (شراب انگور)؛ دهم: فقّاع (آب جو) بنابر احتیاط واجب؛ یازدهم: عرق حیوان نجاستخوار.
مسأله 100. ادرار و مدفوع انسان و هر حیوان حرام گوشتی كه خون جهنده دارد، یعنی اگر رگ آن را ببُرند خون با جهش از آن بیرون میآید، نجس است؛
بنابراین، فضلۀ موش و خرگوش و گربه و حیوانات درنده و مانند آنها نجس است.
امّا مدفوع حیوان حرام گوشتی كه خون جهنده ندارد، مانند ماهی حرام گوشت، همچنین فضلۀ حیوانات كوچک مثل پشه و مگس كه گوشت ندارند، پاک است؛ ولی بنابر احتیاط واجب از ادرار حیوان حرام گوشتی كه خون جهنده ندارد، لازم است اجتناب شود.
مسأله 101. ادرار و فضلۀ پرندگان حرام گوشت مثل كلاغ و عقاب و خفّاش و مانند آن، پاک است، هرچند بهتر است از آنها پرهیز گردد.
مسأله 102. ادرار و مدفوع حیوان نجاستخوار كه عادت به خوردن مدفوع انسان كرده، نجس است. همچنین، ادرار و مدفوع بچّه بزی كه شیر خوک خورده و نیز حیوانی كه انسان با آن نزدیكی نموده است، نجس میباشد. [45]
مسأله 103. منی مرد و هر حیوان نر حرام گوشتی كه خون جهنده دارد، نجس است و رطوبتی كه از زن با شهوت خارج میشود و موجب جنابت او است، به تفصیلی كه در مسألۀ«432» ذكر خواهد شد، در حكم منی است؛
همینطور بنابر احتیاط واجب، از منی حیوان نر حلال گوشتی که خون جهنده دارد اجتناب شود.
مسأله 104. مردار انسان و هر حیوانی كه خون جهنده دارد، نجس است، چه خودش مرده باشد و چه اینكه به غیر دستوری كه در شرع معیّن شده، آن را كشته باشند و ماهی، چون خون جهنده ندارد، هرچند در آب بمیرد پاک است.
مسأله 105. چیزهایی از مردار مثل پشم و مو و كرک و استخوان و دندان كه روح ندارد، [46] پاک است؛ مگر سگ و خوک و كافر غیر كتابی كه تمام اجزای بدنشان نجس میباشد.
مسأله 106. اگر از بدن انسان یا حیوانی كه خون جهنده دارد، در حالی كه زنده است گوشت یا چیز دیگری كه روح دارد جدا شود، نجس میباشد.
مسأله 107. اگر پوستهای مختصر لب و جاهای دیگر بدن را بكَنند، چنانچه روح نداشته باشد و به آسانی كنده شود یا مشكوک باشد كه روح دارد يا نه، پاک است.
مسأله 108. تخم مرغی كه از شكم مرغ مرده بیرون میآید، پاک است، هرچند پوست روی آن سفت نشده باشد؛ ولی چنانچه ظاهر آن با رطوبت سرایتکننده با بدن حیوان مرده برخورد کرده، نجس است و با آب کشیدن پاک میشود.
مسأله 109. اگر برّه و بزغاله، پیش از آنكه علفخوار شوند بمیرند، پنیر مایهای كه در شیردان آنها میباشد، پاک است؛ ولی چنانچه ثابت نشود كه مایع است، باید ظاهر آن را كه با بدن حیوان مرده برخورد كرده است، بشویند.
مسأله 110. «مُضْغه» [47] و «مَشیمه» [48] و «جُفت» [49] پاک هستند؛ مگر آنکه آلوده به نجاستی مانند خون بدن انسان باشند؛
امّا جنین سقط شده که روح در او دمیده نشده، بنابر احتیاط واجب نجس است و جنین سقط شده که روح در او دمیده شده، میته محسوب شده و نجس است؛ ولی چنانچه جنین مذکور مربوط به مسلمان باشد، پس از انجام غسل میّت پاک میشود.
مسأله 111. انواع مختلف دارو، عطر، روغن نباتی، واكس، صابون، پارچه و مانند اینها كه از كشورهای غیر اسلامی میآورند، چنانچه انسان یقین به نجاست آنها نداشته باشد، پاک است.
مسأله 112. گوشت و پیه و چرم اگر از حیوانی که دارای خون جهنده بوده و به دستور شرع کشته نشده، به دست آمده است، نجس و مردار میباشد و نماز با لباسی که از چنین چرمی تهیّه شده، باطل است. [50]
امّا اگر احتمال معقول داده میشود که گوشت و پیه و چرم از حیوانی باشد كه به دستور شرع كشته شده، پاک میباشد و نماز در آن چرم، صحیح است [51] و در این مورد فرق ندارد گوشت، پیه و چرم نشانههای تذكیه و ذبح اسلامی را دارا باشد یا دارا نباشد.
شایان ذکر است، حکم خوردن آن گوشت و پیه و نیز «نشانههای تذكیه» در جلد دوّم، فصل «تذکیۀ حیوانات» مسائل «1242 تا 1250» خواهد آمد.
مسأله 113. خونی كه از انسان و هر حیوانی كه خون جهنده دارد (یعنی حیوانی كه اگر رگ آن را ببُرند، خون با جهش از آن بیرون میآید) خارج شود، نجس است. بنابراین، خون حیواناتی مانند ماهی و پشه كه خون جهنده ندارند، پاک میباشد. [52]
مسأله 114. اگر حیوان حلال گوشت را به دستوری كه در شرع معیّن شده، بكشند و خون به مقدار معمول بیرون آید، خونی كه در بدنش باقی میماند، پاک است، هرچند خوردن آن حرام میباشد؛ [53]
ولی اگر به علّت نفس كشیدن، خون به بدن حیوان برگردد یا به دلیل اینكه سر حیوان در جای بلند بوده، خون به مقدار معمول بیرون نیاید، آن خون نجس است؛
البتّه بنابر احتیاط مستحب، از خونی كه در اجزاء حرام از حیوان حلال گوشت مانده، پرهیز شود.
امّا حیوان حلال گوشت وحشی که با وسایل صید بهطور شرعی کشته شده باشد، خونی كه در بدنش پس از خروج خون به مقدار معمول باقی میماند، پاک است.
مسأله 115. خون باقیمانده در حیوان ذبح شده، چنانچه شک شود از نوع خون پاک میباشد یا از خون نجس، حکم به پاکی آن میشود، مگر آنکه حیوان در حکم حیوانی باشد که ذبح شرعی نشده، هرچند از این جهت که خون به مقدار معمول از بدن حیوان خارج نشده باشد.
مسأله 116. خون داخل تخم مرغ نجس نیست، ولی خوردن آن خون حرام است. بنابراین، اگر ذرّۀ خون را بردارند، خوردن بقیّۀ تخم مرغ مانعی ندارد، هرچند احتیاط مستحب آن است كه از خوردن زردۀ تخم مرغی كه ذرّۀ خون در آن میباشد، پرهیز شود.
مسأله 117. خونی كه گاهی موقع دوشیدن شیر دیده میشود، نجس است و شیر را نجس میكند، هرچند مقدار شیر دوشیده شده به اندازۀ یک كر و مانند آن باشد.
مسأله 118. اگر خونی كه از لای دندانها میآید، به علّت مخلوط شدن با آب دهان از بین برود، پرهیز از آب دهان لازم نیست.
مسأله 119. خونی كه به سبب كوبیده شدن، زیر ناخن یا زیر پوست میمیرد، اگر طوری شود كه دیگر به آن خون نگویند، پاک است؛
امّا اگر به آن خون بگویند و ظاهر گردد، نجس است؛ پس چنانچه ناخن یا پوست سوراخ شود طوری كه خون، جزء ظاهر بدن حساب شود، چنانچه بیرون آوردن خون و تطهیر محل، برای وضو یا غسل، ضرر قابل توجّه یا زحمت فوقالعادهای ندارد، باید آن را بیرون آورند و اگر ضرر قابل توجّه یا سختی فوقالعاده که معمولاً قابل تحمّل نیست دارد، چنانچه در قسمتهای مربوط به تیمّم نمیباشد، تیمّم كافی است و اگر در قسمتهای مربوط به تیمّم است و مانع شمرده میشود، باید هم تیمّم نماید و هم وضوی جبیره بگیرد.
توضیح این مطلب در مبحث «وضوی جبیره» خواهد آمد.
مسأله 120. اگر انسان نداند كه خون زیر پوست مرده یا گوشت به سبب كوبیده شدن به آن حالت در آمده، پاک است.
مسأله 121. اگر هنگام جوشیدن غذا، ذرّهای خون در آن بیفتد، تمام غذا و ظرف آن نجس میشود و جوشیدن و حرارت و آتش، بنابر احتیاط لازم پاکكننده نیست.
مسأله 122. زردابهای كه درحال بهبودی زخم در اطراف آن پیدا میشود، چنانچه معلوم نباشد كه با خون مخلوط است یا نه، پاک میباشد.
مسأله 123. پوست سرخ رنگی كه بعد از شستن زخم یا هنگام بهبودی روی زخم پیدا میشود، چنانچه معلوم نباشد كه خون در آن است یا نه، پاک میباشد.
مسأله 124. سگ و خوكی كه در خشكی زندگی میكنند، نجساند و حتّی مو و استخوان و پنجه و ناخن و آب دهان و سایر رطوبتهای آنها نجس میباشد و به هر جا سرایت کند، آن را نجس میکند؛
شایان ذکر است، در این حکم فرقی بین اقسام سگ و خوک نیست. بنابراین، سگ زینتی و غیر زینتی، سگ کوچک یا بزرگ، سگ تربیت شده و غیر آن، همه نجس هستند. [54]
مسأله 125. کافر كسی است كه الف. به خداوند متعال یا به یگانگی او معترف نباشد؛ ب. یا معترف به نبوّت خاتم الأنبیاء نباشد؛ ج. یا یكی از ضروریات دین را منكر شود و این انکار، طوری باشد كه به تکذیب خاتم الأنبیاء پیامبر اکرم برگردد، هرچند بهطور اجمالی باشد و در این مورد فرقی نمیکند که آن ضروری، از واجبات مانند نماز، روزه، زکات و حجاب باشد یا از کارهای حرام مانند شراب خوردن، ربا و غنا باشد یا از مسائل اعتقادی مثل معاد یا مودّت اهل بیت پیامبر باشد.
بنابراین، فردی که دینی را انتخاب نکرده باشد یا دارای دینی غیر از دین اسلام باشد یا دین اسلام را انتخاب نموده، امّا بعضی از دستوراتی را که از جانب خداوند متعال به پیامبر ابلاغ شده - در حالی که میداند گفتۀ پیامبر خداست - انكار نماید، کافر میباشد.
امّا فردی که اسلام را به عنوان دین خویش انتخاب نموده، ولی به دلایلی مانند دوری از محیط مسلمانان یا القاء شبهات مخالف دین، بعضی از احکام فرعی دین مثل خمس و حجاب را بدون آنکه قصد تکذیب پیامبر و گفتۀ ایشان را داشته باشد منکر گردد، کافر نمیباشد، هرچند منحرف است.
کافر بهطور کلّی، به دو دستۀ کافر کتابی یعنی یهودی، مسیحی و زرتشتی و کافر غیر کتابی، یعنی کافری که یهودی یا مسیحی یا زرتشتی نمیباشد، طبقهبندی میگردد که حکم پاک یا نجس بودن آنان در مسألۀ«127» ذکر خواهدشد.
مسأله 126. غُلات، یعنی آنهایی كه یكی از ائمّه را خدا خوانده یا معتقدند خدا در او حلول كرده است و نواصب، یعنی آنهایی كه نسبت به ائمّه اظهار دشمنی و عداوت مینمایند، کافر محسوب میشوند. همچنین، شخصی كه به یكی از چهارده معصوم از روی دشمنی و بغض، ناسزا و دشنام دهد، همین حکم را دارد.
امّا خوارج دو نوع هستند، گروهی از آنان كه نسبت به اهل بیت اظهار دشمنی و عداوت مینمایند، جزء ناصبیها به حساب میآیند و کافرند و گروه دیگر که دشمنی با اهلبیت ندارند - هرچند به جهت پیروی از احکام فقهی خوارج، از آنان شمرده میشوند - کافر نبوده و پاک میباشند.
مسأله 127. تمام اقسام کافر - غیر از کفّار اهل کتاب - بنابر احتیاط واجب نجساند و تمام بدن آنان - حتّی مو و ناخن و اجزای بدون روح و رطوبتهای آنها - همین حکم را دارد؛ امّا اهل كتاب (یهودیان، مسیحیان و زرتشتیان) پاک میباشند. [55]
شایان ذکر است، حکم پاک یا نجس بودن مرتدّ، یعنی کسی که از اسلام خارج شده، حکم همان گروهی است که مرتدّ به آن وارد شده است. پس اگر فرد مرتدّ، کافر کتابی گردد، پاک است و چنانچه کافر غیر کتابی شود، بنابر احتیاط واجب نجس میگردد.
مسأله 128. اگر پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ بچّۀ نابالغ، كافر غیر اهل كتاب باشند، آن بچّه هم در حکم کافر است و بنابر احتیاط واجب نجس میباشد؛
مگر در صورتی كه آن بچّۀ نابالغ ممیّز باشد [56] و اظهار اسلام كند كه در این صورت، پاک است؛
امّا اگر آن بچّۀ نابالغ ممیّز از پدر و مادر خود رو گرداند و به مسلمانها تمایل داشته باشد و یا در حال تحقیق و بررسی باشد، حكم به نجاست وی محلّ اشکال است. بنابراین، احتیاط واجب آن است که در چنین موردی مقتضای احتیاط رعایت شود.
ولی اگر یکی از پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ، مسلمان باشد - به تفصیلی كه در مسألۀ«229» خواهد آمد - بچّه پاک است.
مسأله 129. كسی كه معلوم نیست مسلمان است یا نه و نشانهای هم بر اسلامش وجود ندارد، پاک است، ولی سایر احكام مسلمان را ندارد؛ مثلاً زن مسلمان نمیتواند با او ازدواج كند و نباید در قبرستان مسلمانان دفن شود؛
البتّه اگر چنین فردی در سرزمین و بلاد اسلام فوت شود، در ظاهر تمام احكام فرد مسلمان بر وی جاری میشود.
امّا كسانی كه در جامعههای غیر اسلامی زندگی میكنند و اعتقادات آنها و دین و آیینشان معلوم نیست، ولی احتمال معقول داده میشود كه مسلمان یا كافر اهل كتاب باشند، پاک هستند، ولی احكام مسلمانان را ندارند.
مسأله 130. «خَمر» نجس است و منظور از آن، شرابی است که از آب انگور تهیّه میشود و چیزهای دیگر - غیر از خمر - كه انسان را مست میكند، نجس نیست؛ ولی خوردن آنها به هر حال حرام است. [57]
مسأله 131. الكل، چه صنعتی و چه طبّی، تمام اقسامش پاک است؛ مگر آن كه معلوم و محرز باشد آن الكل از تبخیر و تقطیر خمر (شراب انگور) حاصل گردیده، كه در این صورت نجس میباشد.
مسأله 132. اگر آب انگور به خودی خود یا با پختن جوش بیاید، پاک است، ولی خوردن آن آب انگور حرام میباشد؛ مگر آنكه شراب شود كه در این صورت، علاوه بر حرام بودن، نجس نیز هست.
همینطور، خوردن انگور جوشیده، بنابر احتیاط واجب حرام است، ولی نجس نمیباشد.
مسأله 133. خرما و مویز و كشمش و آب آنها هرچند جوش بیایند، پاک و خوردن آنها حلال است؛ ولی اگر آب خرما، مویز و كشمش، به جوش آید و معلوم شود كه مست كننده است، خوردن آنها حرام میباشد، امّا نجس نیست.
مسأله 134. «فقّاع» كه غالباً از جو گرفته میشود و موجب درجۀ خفیفی از مستی است، حرام و بنابر احتیاط واجب نجس نیز میباشد؛
امّا آب جو كه برای خواصّ طبّی از جو میگیرند و به آن «ماءالشعیر» میگویند و موجب هیچ گونه مستی نیست، پاک و حلال میباشد.
مسأله 135. عرق شتری كه به خوردن مدفوع انسان عادت كرده، به گونهای که تنها غذای او به حساب میآید، نجس است؛ این حکم بنابر احتیاط واجب در مورد عرق حیوانات دیگری كه این چنین باشند نیز جاری است.
مسأله 136. عرق جنب از حرام (مانند جنابت حاصل از زنا یا خودارضائی) پاک است و نماز با آن صحیح میباشد، هرچند احتیاط مستحب آن است كه فرد با بدن یا لباسی كه به آن آلوده شده تا خشک نشده و عین آن باقی است، نماز نخواند.