مركز ارتباط حضرت آیت الله العظمی سید علی حسينى سیستانی (مد ظله) در لندن، اروپا، شمال و جنوب امریکا است.
مسأله 415. کسی که تربیت و سرپرستی فرزند شرعاً بر عهدۀ اوست، واجب است نسبت به آشنایی فرزند خویش با معارف دین و عقائد حقّۀ شیعۀ اثناعشری از توحید، نبوت، ولایت، معاد و قیامت و... اهتمام ورزد و با در نظر گرفتن سن و استعداد و ظرفیتش، وی را به تدریج با معارف اصلی دین آشنا نماید.
همین طور، باید به تربیت دینی فرزند خویش اهمیّت دهد و به تدریج زمینه را برای یادگیری مسائل شرعی و انجام واجبات دینی همچون نماز، [356] روزه، [357] حجاب و ترک محرّمات فراهم سازد.
شایان ذکر است، اگر نسبت به امور دینی فرزند خویش، کوتاهی كند و بر اثر آن، فرزندش نسبت به دین، عقاید اسلامی، مسائل شرعی بیتفاوت شود، در پیشگاه الهی شرعاً مسؤول میباشد.
مسأله 416. کسی که تربیت و سرپرستی فرزند بر عهدۀ اوست، باید فرزند خویش را از آنچه موجب فساد عقيده و نقص در ایمان يا فساد اخلاق و رفتارش میشود و نیز اعمالی که شرع مقدّس به هیچ عنوان راضی به واقع شدن آنها - حتّی از افراد غیر مکلّف - نمیباشد باز دارد؛
اعمالی مانند ارتکاب فحشا، آشامیدن مسکرات، سخنچينی و همین طور بنابر احتياط واجب، غيبت و غنا و موسیقی لهوی [358] از این قبیل محسوب میشود. [359]
مسأله 417. کسی که سرپرستی و تربیت فرزند به عهدۀ اوست، باید وی را از انجام هر کار که موجب هلاکت او شده یا باعث وارد آمدن ضرر و زیان فوقالعاده و مهمّی - همچون نقص یا از بین رفتن عضو یا برخی از حواس - نسبت به وی میگردد، باز دارد؛
بلکه بنابر احتياط واجب، این حکم شامل هر گونه ضرر عقلایی میشود، هرچند به حدّ هلاکت یا نقص عضو و قطع عضو نرسد.
مسأله 418. کسی که سرپرستی و تربیت فرزند به عهدۀ اوست، میتواند وی را به فرد مورد اعتماد و امینی بسپارد تا به وی کار و صنعت، خواندن و نوشتن و ریاضی یا علوم دیگری بیاموزد که برای دین و دنیای او سودمند است و باید نسبت به هرآنچه موجب فساد عقائد یا اخلاق وی میشود، از او مراقبت نماید. [360]
مسأله 419. کسی که سرپرستی و تربیت فرزند به عهدۀ اوست، باید وی را از آزار و اذیّت دیگران و آنچه موجب ضرر رساندن به آنان میشود منع نمايد.
مسأله 420. حبس و ضرب و شتم و آزار و اذیّت و ترساندن فرزند بدون مجوّز شرعی حرام است و حکم زدن آهسته و خفیف بچّه در موارد ارتکاب گناه یا آزار به دیگران یا ضرر رساندن به آنها در جلد دوّم، مسألۀ «389» ذکر شد.
مسأله 421. در روایات به بوسیدن فرزند، کودکانه رفتار کردن با وی و بازی کردن با او در دوران کودکی و اظهار محبّت به او و نگاه محبّتآمیز به وی و وفای به وعدهای که به او داده شده، [361] سفارش شده است.
از امام صادق روایت شده که رسول خدا فرمودند: «هر كه فرزند خود را ببوسد، خداوند عزّ و جلّ براى او ثواب (حسنه) مىنويسد و هر كه فرزندش را شاد كند، خداوند در روز قيامت او را شاد مىسازد و هر كه به او قرآن بياموزد (در روز قيامت) پدر و مادرش فرا خوانده مىشوند و دو جامه بر آنان پوشانده مىشود كه از درخشش آنها صورتهای بهشتيان مىدرخشد». [362]
در حدیث است که امیر المؤمنین فرمودند: «هر كس كودكى دارد، با او كودكانه رفتار كند». [363]
از امام صادق نقل شده که پیامبر خدا فرمودند: «کودکان را دوست بدارید و به آنان رحم کنید و هنگامی که به آنان وعدۀ چیزی را میدهید به وعدۀ خویش وفا کنید...». [364]
از امام صادق روایت شده که فرمودند: «همانا خداوند عزّ و جلّ به بنده، به سبب شدّت محبّت او به فرزندش رحم مىكند». [365]
از امام صادق از پدران بزرگوارش از امیر المؤمنین روایت شده که رسول خدا فرمودند: «نگاه محبّتآمیز پدر به فرزندش عبادت است». [366]
از امام کاظم از پدران بزرگوارش نقل شده که رسول خدا فرمودند: «هر گاه پدری با نگاه محبّتآمیز فرزند خویش را خوشحال نماید، خداوند به او پاداش آزاد کردن یک بنده را عطا میکند. گفته شد: ای رسول خدا اگر سیصد و شصت بار به فرزندش با محبّت بنگرد آیا همین ثواب را میبرد؟حضرت فرمودند: خداوند بزرگتر از این عددهاست». [367]
تذکّر:
برخی از مسائل مربوط به فرزند مانند احکام نفقۀ اولاد در فصل «نفقات»، مبحث نفقۀ «خویشاوندان» ذکر میشود و نیز احکام «پیشگیری از بارداری» و «احکام سقط جنین» و «احکام تلقیح مصنوعی» در فصل «پزشکی» خواهد آمد.
همین طور، برخی دیگر از احکام ویژۀ فرزندان در لابلای مسائل مختلف رساله و در فصلهای مرتبط با هر یک از موضوعات فقهی ذکر شده است؛ همچون احکام مربوط به خمس اموال نابالغ که در جلد دوّم مسألۀ «560 و 561» و نیز مسائل مربوط به خرید و فروش فرد نابالغ که در جلد سوّم مسائل«129 تا 138» ذکر شد و احکام برخی تصرّفات در اموال و نفس نابالغ که در جلد سوّم فصل «حَجْر» و نیز مسائل مربوط به تخلّی و هبه و وصیّت، که هر کدام در فصل مربوط به آن بیان گردیده است.