مركز ارتباط حضرت آیت الله العظمی سید علی حسينى سیستانی (مد ظله) در لندن، اروپا، شمال و جنوب امریکا است.
مسأله 1294. بعضی از امور مانع از ارث بردن وارث میشود. آن امور عبارتند از:
1. کفر و ارتداد؛ 2. قتل؛ 3. متولّد شدن از زنا؛ 4. لِعان؛ 5. عبد یا کنیز بودن. [1078]
توضیح برخی از این موارد، در مسائل بعد بیان میشود.
مسأله 1295. مسلمان از كافر ارث میبرد، ولی كافر از مسلمان ارث نمیبرد، هرچند از خويشاوندان نزديک مسلمان باشد. بنابراين، اگر مسلمانی فوت نماید و تنها فرزندش پسر كافری باشد که دارای فرزند مسلمان است، پسر كافر از او ارث نمىبرد و ارث به نوۀ مسلمان او میرسد.
در اين حكم، فرقی بين كافر حربی، ذمّی و مرتد (چه مرتدّ فطری، چه مرتدّ ملّی) نيست.
مسأله 1296. «مرتد» فردی است که از دین اسلام خارج شود و کافر گردد و بر دو قسم است: «مرتدّ فطری»، «مرتدّ ملّی».
«مرتدّ فطری» فردی است که در هنگام ولادت، پدر یا مادرش یا هر دو مسلمان بودهاند و بعد از رسیدن به سنّ تمییز و رشد عقلی - هرچند قبل از بلوغ - اسلام را به عنوان دین خویش انتخاب نموده باشد و بعد از آن از آیین اسلام خارج شود.
تعریف «مرتدّ ملّی» همانند مرتدّ فطری است با این تفاوت که در هنگام ولادت، پدر و مادرش هر دو کافر بودهاند و در مسائل بعد، احکام ارث هر یک از دو قسم بیان میشود. [1079]
مسأله 1297. اگر مرتدّ فطری مرد باشد، اموال وی در هنگام ارتداد، بعد از ادای دیون، همانند متوفّیٰ بین ورثهاش تقسیم میشود، هرچند هنوز زنده باشد و چنانچه بعداً توبه نماید، مراعات مقتضای احتیاط نسبت به اموال مذکور ترک نشود؛ [1080]
امّا اموال جدیدی که پس از ارتداد با فعالیّت اقتصادی مطابق با معاملات شرعی یا از طریق ارث یا هدیه و مانند آن به وی میرسد، مالک آنها محسوب میشود، هرچند توبه نکرده باشد.
مسأله 1298. اگر مرتدّ ملّی مرد باشد، تا زمانی که به سبب اجرای حدّ ارتداد یا غیر آن فوت ننموده، اموال وی به سبب ارتداد از ملکیّتش خارج نمیشود و به ارث نمیرسد، ولی تا زمانی که توبه نکرده، مانند سایر کفّار از میّت مسلمان ارث نمیبرد.
مسأله 1299. اگر زن مرتد شود - مرتدّ فطری یا ملّی - در مورد اموال وی و نیز ارث، حکم مرتدّ ملّی مرد جاری میشود.
مسأله 1300. اگر «قتل عمداً و از روی ظلم» [1081] باشد، قاتل از مقتول ارث نمىبرد. [1082]
بنابراين، اگر كسى يكى از خويشاوندان خود را به ناحق بكشد، از او مطلقاً ارث نمىبرد؛
امّا اگر او را به حقّ به قتل برساند از او ارث مىبرد، مانند مواردی كه قتل به جهت قصاص يا اجرای حدّ يا دفاع - با رعايت شرايط شرعی آن - واقع شده باشد.
مسأله 1301. در قتل عمدی که مانع از ارث است، فرقی نیست قاتل «مباشر در وقوع قتل» باشد، مثل اینکه با استفاده از سلاح سرد مانند چاقو یا شمشیر یا سلاح گرم مانند انواع مختلف اسلحه یا مواد منفجره از روی عمد اقدام به قتل کسی نماید، یا آنکه «سبب در وقوع قتل» باشد، طوری که عرفاً صدق نماید که قتل توسط وی واقع شده است؛
مثل اینکه عمداً شخصی را داخل قفس حيوانات درنده بياندازد و درندگان او را بخورند يا از روی عمد وی را در مكانی به مدّت طولانی بدون آب و غذا زندانی كند تا از گرسنگی يا تشنگی بميرد يا میزبان از روی عمد برای مهمانش غذای سمّی جهت تناول حاضر نمايد و مهمان بدون اطلاع از سمّی بودن غذا آن را بخورد و بميرد، يا عمداً به ديوانه يا بچّۀ غير مميّزی امر كند كه ديگری را بكشد و او آن كار را انجام دهد.
مسأله 1302. فردی که در اثر احداث اموری مانند حفر گودال، قرار دادن سنگ و انداختن اشیای لغزنده در معابر، سبب وقوع حادثه و فوت شدن یکی از خویشاوندان خود شده، طوری که فرد مذکور عرفاً قاتل محسوب نشود - مانند اینکه قصد کشتن او را نداشته و احداث امور مذکور معمولاً منجر به قتل نمیشده - این امر مانع از ارث بردن او از مقتول نیست، هرچند موجب ضمان و ديه بر وی مىشود. [1083]
مسأله 1303. اگر «قتل به صورت خطای محض یا شبه عمد» باشد، [1084] قاتل از دیهای که در اثر قتل ثابت میشود، ارث نمیبرد؛ ولی از سایر اموال مقتول - با توضیحاتی که قبلاً بیان شد - ارث میبرد.
در این حکم، فرقی نیست قاتل «مباشر در وقوع قتل شبه عمد یا خطایی» باشد [1085] یا «سبب در وقوع قتل شبه عمد یا خطایی باشد، طوری که عرفاً صدق نماید که قتل توسط وی واقع شده» است، مثل اینکه درب انبارش را بدون آنکه از حضور شخصی در آن اطلاع داشته باشد، ببندد و آن شخص راهی برای رهایی از مکان نداشته و از گرسنگی يا تشنگی بميرد يا میزبان بدون اطلاع از سمّی بودن غذا، آن را برای مهمانش جهت تناول حاضر نمايد و مهمان نیز بدون اطلاع از سمّی بودن، آن را بخورد و بميرد.
مسأله 1304. اگر وارث، خود، اقدام به قتل مورّث خویش نکند، بلکه شخصی را اکراه به قتل مورّثش نماید، مانع از ارث نیست، هرچند مرتکب گناه بزرگی شده است و حکم به حبس ابد وی میشود.
مسأله 1305. اگر کسی یکی از خویشاوندان خود را عمداً به قتل برساند، هرچند خودش از مقتول ارث نمیبرد، ولی مانع از ارث بردن کسانی که در طبقۀ پایینتر ارث هستند نمیباشد؛
بنابراين، اگر كسى - العیاذ باللّه - عمداً پدرش را به قتل برساند و داراى پسر باشد ولی پدرش فرزندی غير از قاتل نداشته باشد، پسرِ قاتل از جدّش در صورت وفات جدّ ارث مىبرد.
مسأله 1306. اگر زن و مردی - العیاذ باللّه - اقدام به عمل زنا نمایند، فرزندی که از زنا متولّد میشود، از پدر و مادرش و كسانى كه به واسطۀ پدر يا مادر به او انتساب دارند، ارث نمىبرد و آنان نيز از او ارث نمیبرند، هرچند سایر احکام خویشاوندی در مورد آنان جاری میشود؛ [1086]
البتّه اگر زنای هر کدام از آن دو، از روی اجبار (اکراه) صورت گرفته باشد، در مورد همان فرد حکم نزدیکی در اثر شبهه (وطی به شبهه) جاری میگردد، که در مسائل بعد بیان میشود.
مسأله 1307. اگر زن و مردی بر اثر شبهه اقدام به عمل نزدیکی نمایند، فرزندی که متولّد میشود، تمام احکام نسب از جمله ارث بین او و پدر و مادرش و خویشاوندان آن دو ثابت میباشد. [1087]
مسأله 1308. اگر بر اثر نزدیکی با زن، فرزندی متولّد شود، ولی این نزدیکی از جانب یکی از طرفین، زنا محسوب شود و از طرف دیگری زنا نباشد - مثل اينكه عمل نزدیکی از طرف ديگر بر اثر شبهه انجام شده باشد - فرزند متولّد شده، از فرد زناكار و كسانى كه به او منسوب هستند ارث نمىبرد و آنان نيز از او ارث نمیبرند، هرچند سایر احکام خویشاوندی در مورد آنان جاری میشود؛
امّا بین این فرزند با فردی که بر اثر شبهه اقدام به نزدیکی نموده و کسانی که با او رابطۀ نسبی دارند، تمام احکام خویشاوندی ثابت است و متقابلاً از یکديگر ارث نیز میبرند.
مسأله 1309. كسى كه از زنا متولّد شده و خویشاوندان وی كه از زنا نمىباشند (مانند فرزند او و همسرش) از یکديگر ارث میبرند.