مركز ارتباط حضرت آیت الله العظمی سید علی حسينى سیستانی (مد ظله) در لندن، اروپا، شمال و جنوب امریکا است.
مسأله 71. در معاملات، اموری مستحب شمرده شده است؛ از جملۀ آنها موارد ذیل است:
- فروشنده در قیمت جنس بین مشتریها فرق نگذارد، مگر به جهت فقر، دینداری و تقویٰ و مانند آن.
- شیئی را که میفروشد زیادتر بدهد و آنچه را که میخرد کمتر بگیرد. [105]
- اگر کسی که با او معامله کرده پشیمان شده و تقاضای به هم زدن معامله را نماید، از او بپذیرد؛ [106] در روایت نقل شده است «هر کس تقاضای به هم زدن معاملۀ مسلمانی را که پشیمان شده بپذیرد، خداوند متعال در روز قیامت از لغزشهای او گذشت میکند». [107]
- در قیمت جنس سختگیری نکند، مگر زمانی که در معرض مغبون شدن باشد. [108]
- به نماز اوّل وقت و یاد خداوند متعال اهتمام ورزد.
از امام رضا روایت شده که فرمودند: «هر گاه در حال كسب و كار بودى و وقت نماز رسيد، تجارتت تو را از نماز باز ندارد، زيرا خداوند مردمى را چنين توصيف كرده و ستوده است:
«رِجالٌ لاَ تُلْهيهِمْ تِجارَةٌ وَلاَ بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللّهِ وَإِقامِ الصَّلاَةِ وَإيتاءِ الزَّكاةِ يَخافُونَ يَوْماً تَتَقَلَّبُ فيهِ القُلُوبُ وَالْأَبْصارُ»؛ [109] مردانى كه هيچ تجارت و خريد و فروشى آنان از ياد خدا و نماز گزاردن و زكات دادن باز نمىدارد و بيمناک از روزى هستند كه دلها و ديدگان دگرگون مىشوند.
اين مردم كاسب بودند، امّا چون وقت نماز مىرسيد دست از كسب و كار برمیداشتند و به نماز مىايستادند، مزد و پاداش اينان بيش از كسانى است كه كاسبى نمىكردند و نماز مىخواندند». [110]
- فرد در ابتدای نشستن برای تجارت، شهادتین و هنگام انجام هر معامله، ذکر تکبیر (اللّهُ أَکْبَر) بگوید؛
- مناسب است فرد ادعیهای را که هنگام ورود به بازار و هنگام نشستن در محلّ کار و هنگام خرید کالا برای تجارت و غیر آن، در این زمینه نقل شده است بخواند. [111]
مسأله 72. در معاملات، اموری مکروه شمرده شده است؛ از جملۀ آنها موارد ذیل است:
- فروشنده از کالای خویش تعریف و تمجید نماید.
- خریدار کالایی را که قصد خرید آن را دارد، مذمّت نماید.
- فرد هنگام خرید و فروش به خداوند متعال قسم بخورد؛ البتّه اگر قسم وی دروغ باشد، مرتکب حرام شده است.
- فروشنده معایب کالا را بیان نکند یا آنکه در محلّ تاریک و مانند آنکه عیب کالا در آن پنهان میماند، معامله کند؛ البتّه اگر هر یک از این کارها که عرفاً غشّ محسوب شود، حرام میباشد. [112]
- هنگامی که مؤمنی میخواهد جنسی را بخرد، فرد دیگری داخل معامله او شود، بلکه احتیاط مستحب ترک آن است [113] و این در صورتی است که امید باشد معامله بین آن دو نفر انجام شود؛ [114] امّا چنانچه یکی از دو طرف معامله (خریدار یا فروشنده) از انجام آن صرف نظر نماید یا انسان بداند معامله بین آن دو، سر نمیگیرد، داخل شدن در چنین معاملهای مکروه نیست.
شایان ذکر است، آنچه در مورد این مکروه ذکر شد، شامل معاملهای که در آن، جنس به مزایده گذاشته میشود و فردی قصد دارد آن را به قیمت کمتر و دیگری به بهای بیشتر بخرد، نمیگردد.
- خریدار بعد از انجام معامله و تمام شدن آن، خواستار پایین آوردن قیمت (تخفیف) کالا گردد؛ البتّه چنانچه فروشنده به این امر راضی نشود، خریدار باید قیمت مقرّر در معامله را بپردازد.
- فردی از اهل شهر در امر خرید یا فروش، وکیل بازرگانان و تجّار غریب و ناآشنا، شود؛ بلکه احتیاط مستحب ترک آن است.
- از فرد مؤمن بیش از مقدار نیازش سود بگیرد.
- در معامله از کسی سود بگیرد که به او وعده داده در آن معامله، به وی نیکی و احسان کند.
- فرد، مِلک خود را در حالی بفروشد که نمیخواهد با پول آن ملک دیگری بخرد. بنابراین، فروختن ملک (مثل زمین، خانه، باغ، بستان) برای خرید ملک، مکروه نیست.
- با مردمان فرومایه و پست که خیر و نیکی از آنان دور است، معامله کند.
- بین اذان صبح تا طلوع آفتاب (بین الطّلوعین) معامله کند.
- فرد قبل از کسبۀ دیگر، وارد بازار شود.
مسأله 73. شغلهای ذیل مکروه شمرده شده است (مکروه شمرده شدن آن در جایی است که فرد آنها را شغل و حرفۀ خود قرار دهد):
- ذبح حیوانات؛
- کفن فروشی؛
- فروش طعام؛
- حجامت کردن دیگران؛
- معاملۀ صَرْف (فروش طلا یا نقره به طلا یا نقره). [115]