مركز ارتباط حضرت آیت الله العظمی سید علی حسينى سیستانی (مد ظله) در لندن، اروپا، شمال و جنوب امریکا است.
مسأله 1321. اگر دو نفر به جهت خویشاوندی نسبی یا سببی (مانند زوجیّت) وارث یکدیگر محسوب شوند، در صورتی که معلوم باشد «بهطور هم زمان» بر اثر حادثه (مانند غرق، زلزله و زیر آوار ماندن، صاعقه، ریزش کوه، آتشسوزی، دریدن حیوانات وحشی، جنگ، سانحه یازده سی ام رانندگی) یا مرگ طبیعی هشت سی ام فوت نمودهاند، اموالشان به ورثۀ زندۀ هر کدام از آن دو ارث میرسد و هیچ کدام از آن دو نفر از فرد دیگر ارث نمیبرد؛ این حکم در فوت «هم زمان» بیشتر از دو نفر نیز جاری است.
مسأله 1322. اگر دو نفر به جهت خویشاوندی نسبی یا سببی (مانند زوجیّت) وارث یکدیگر محسوب شوند، در صورتی که معلوم نباشد كه «هم زمان با هم فوت نمودهاند یا یكی بعد از دیگری فوت شده»، يا معلوم باشد كه «هم زمان با یکدیگر فوت ننمودهاند، ولى مشخّص نباشد کدام یک زودتر فوت شده است»، در این صورت - با وجود شرایطی كه در مسائل بعد گفته خواهد شد - از یکدیگر ارث میبرند.
شایان ذکر است، حکم مذکور در مورد «مرگ طبیعی و هر یک از انواع حوادث» جاری میباشد، هرچند احتیاط مستحب است که در غیر «غرق شدن و زیر آور ماندن» از سایر عوامل فوت - خصوصاً مرگ طبیعی - بین ورثۀ هر کدام با ورثۀ دیگری مصالحه صورت گیرد؛
حكم مذکور در این مسأله، در فوت بیشتر از دو نفر نیز جاری میباشد.
مسأله 1323.
کیفیّت ارث بردن افراد مذکور در مسأله قبل به شرح ذیل میباشد:
چنانچه افراد فوت شده به نامهای «علی» و «فاطمه» باشند، ابتدا «علی» میّت فرض میشود و اموال وی به «فاطمه» و ورثۀ زندۀ «علی» به ارث میرسد.
سپس «فاطمه» میّت فرض میشود و اموال اصلی وی[1102] به «علی» و ورثۀ زندۀ «فاطمه» به ارث میرسد.
در نهایت اموالی که «علی» از «فاطمه» ارث برده، بین وارثین زندۀ «علی» تقسیم میشود و نیز اموالی که «فاطمه» از «علی» ارث برده، بین وارثین زندۀ «فاطمه» تقسیم میگردد.
شایان ذکر است، هیچ کدام از افراد فوت شده، از آنچه دیگرى از او ارث برده، ارث نمىبرد و توارث بینشان اختصاص به «اصل اموال» آنان دارد.
مثلاً اگر زن و شوهری که عقد دائم بوده و هیچ یک از آن دو فرزند ندارند غرق شوند و معلوم نباشد کدام یک زودتر از دیگری فوت نموده است و وارث زندۀ شوهر، تنها برادر وی باشد، و وارث زندۀ زن، تنها خواهرش باشد به صورت ذیل عمل میشود:
ابتدا - مثلاً - فوت شوهر و زنده بودن همسرش فرض میشود و همسر یک چهارم دارایی شوهرش را ارث میبرد و این مقدار به وارث زندۀ همسر یعنی خواهرش ارث میرسد و باقیماندۀ دارایی شوهر یعنی سه چهارم ، سهم الارث برادر وی میباشد.
سپس مرگ زن و زنده بودن شوهرش فرض میشود و شوهر یک دوم اموال اصلی همسرش را ارث میبرد و این مقدار به وارث زندۀ شوهر یعنی برادرش ارث میرسد و باقیماندۀ اموال اصلی زن یعنی
یک دوم ، سهم الارث خواهر وی میباشد.
بنابراین، از یک دوم اموالی که شوهر از مال زن ارث برده (مال غیر اصلی شوهر)، زوجه ارث نمیبرد. همچنین، از یک چهارم اموالی که زوجه از مال شوهر ارث برده (مال غیر اصلی همسر)، شوهر ارث نمیبرد.
[1103]
مسأله 1324.
حکم مذکور در مسألۀ قبل، شامل فرضی که افراد فوت شده بیشتر از دو نفر باشند نیز میشود.
مثلاً اگر غرق شدگان، زن و شوهری به نامهای «فاطمه» و «علی» و فرزندشان «حسین» باشند و وارث زندۀ علی، پدرش بوده و وارث زندۀ فاطمه، مادر وی و وارث زندۀ حسین، پسرش باشد:
ابتدا - مثلاً - مرگ علی و زنده بودن فاطمه و حسین فرض میشود و فاطمه یک هشتم دارایی علی و حسین هفده بیست و چهارم دارایی وی را ارث میبرد و سهم الارث فاطمه به مادرش، و سهم الارث حسین به پسرش میرسد و یک ششم اموال علی را پدرش ارث میبرد.
سپس مرگ فاطمه و زنده بودن علی و حسین فرض میشود و علی یک چهارم اموال اصلی فاطمه و حسین هفت دوازدهم اموال اصلی وی را ارث میبرد و سهم الارث علی به پدرش و سهم الارث حسین به پسرش میرسد و یک ششم اموال اصلی فاطمه را مادرش ارث میبرد.
سپس، مرگ حسین و زنده بودن علی و فاطمه فرض میشود و علی یک ششم اموال اصلی حسین و فاطمه یک ششم اموال اصلی وی را ارث میبرد و سهم الارث علی به پدرش، و سهم الارث فاطمه به مادرش ارث میرسد، و چهار ششم اموال اصلی حسین را فرزندش ارث میبرد.
شایان ذکر است، حسین از اموالی که علی از فاطمه ارث برده (مال غیر اصلی علی) و همچنین از اموالی که فاطمه از علی ارث برده (مال غیر اصلی فاطمه)، ارث نمیبرد و نیز از اموالی که علی و فاطمه از او ارث بردهاند، ارث نمیبرد و این حکم در مورد سایر ورثۀ فوت شده نیز جاری است.
[1104]
مسأله 1325.
حکم توارث در مورد افرادی که در مسائل گذشته بیان شد در صورتی است که مانعی از «موانع شرعی ارث» برای هر یک از آنان نسبت به فرد دیگر نباشد.
بنابراین، اگر مثلاً دو برادر یکی مسلمان و دیگری کافر، غرق شده باشند و معلوم نباشد کدام یک زودتر فوت شده و وارث مسلمانی نیز در دستۀ اول ارث نداشته باشند، برادر مسلمان از برادر کافر ارث میبرد، امّا برادر کافر به جهت اینکه مانع ارث (کُفر) دارد از برادر مسلمان ارث نمیبرد.
همچنین، اگر دو برادر که هر کدام دارای فرزند هستند، در سانحۀ رانندگی جان خود را از دست بدهند و معلوم نباشد کدام یک زودتر فوت شده، در این صورت به سبب وجود فرزند برایشان در دستۀ اول ارث، هیچ یک از دو برادر از دیگری ارث نمیبرد؛
ولی اگر فقط یکی از آن دو دارای فرزند باشد، وی از برادرش که فرزند یا وارث دیگری در دستۀ اول ارث ندارد ارث میبرد؛ امّا برادر دیگر از فرد مذکور به سبب داشتن فرزند، ارث نمی برد.
مسأله 1326. اگر ارث بردن افراد مذکور از یکدیگر در مسائل گذشته، دارای شرطی باشد، که تحقّق آن معلوم نباشد، حکم توارث بین آنان جاری نمیشود؛
مثلاً اگر پدری با دو فرزندش غرق شدهاند، چنانچه احتمال عقلایی داده شود که در هنگام فوت دو فرزند، پدر زنده بوده، هیچ یک از دو فرزند از دیگری (برادرش) ارث نمیبرد، به سبب اینکه شرط توارث بین آن دو، زنده نبودن پدر در هنگام فوتشان میباشد و فرض این است كه این امر معلوم نیست؛
امّا اگر معلوم باشد كه فوت پدر قبل از فوت دو فرزندش اتّفاق افتاده، ولی معلوم نباشد که کدام یک از دو فرزند زودتر از دیگری فوت شده است، هر یک از آن دو در صورت نبودن وارث در دستۀ اوّل ارث، از دیگری ارث میبرد.