مركز ارتباط حضرت آیت الله العظمی سید علی حسينى سیستانی (مد ظله) در لندن، اروپا، شمال و جنوب امریکا است.
امر به معروف و نهی از منکر در میان دستورات اسلامی و واجبات الهی، جایگاه ویژهای دارد تا آنجا که در این رابطه قرآن کریم میفرماید:
«وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ». [179]
«لازم است در میان شما اُمّت اسلامی، گروهی مردم را به کارهای نیک دعوت كنند و امر به معروف و نهی از منکر نمایند و آنان رستگاراناند».
«الَّذينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَلِلهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ». [180]
«آنان که چون در زمین قدرت و سُلطه یابند نماز بر پا میدارند و زکات میپردازند و به معروف فرمان میدهند و از منکر باز میدارند و عاقبت امور از آنِ خداوند است».
«كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ...». [181]
«شما (مسلمانان حقیقی) بهترین امّتی هستید (یا بودهاید) كه برای مردم ظاهر شدهاند، به وظیفۀ امر به معروف و نهی از منکر عمل میکنید و ایمان به خداوند متعال دارید...».
در حدیث نقل شده كه امام باقر فرمودند: «... همانا امر به معروف و نهی از منکر، راه پیامبران و روش صالحان و شیوۀ نیكوكاران است. این فریضه، فریضۀ بزرگی است که واجبات دیگر تنها در سایۀ آن بر پا میگردند. تنها این فریضه است که به واسطۀ آن، راهها امن میشود [182] و در پرتوی آن، درآمدها حلال میشود و حقوق و اموال به زور گرفته شده به صاحبانش برگردانده میشود و زمین آباد میشود و از دشمنان اسلام انتقام گرفته میشود و تمام کارها (بر اساس عدل) سامان میپذیرد...». [183]
روایت شده که امیر المؤمنین فرمودند: «قِوام شریعت به امر به معروف و نهی از منکر و بر پا داشتن حدود الهی است». [184]
در حدیث نقل شده است که امیر المؤمنین فرمودند: «... هر کس سه خصلت داشته باشد، دنیا و آخرتش سالم بماند: امر به معروف نماید و خود به آن عمل کند و نهی از منکر کند و خود از آن باز ایستد و بر حدود الهی پاسداری و محافظت نماید...». [185]
از امیرالمؤمنین چنین روایت شده که پس از ضربت خوردن توسط ابن ملجم لعائن اللّه علیه، به امام حسن و امام حسین سفارش فرمودند: «أمر به معروف و نهی از منكر را ترک ننمایید، وگرنه بدترین افراد بر شما مسلّط خواهند شد. سپس شما دعا میكنید، ولی دعاهای شما مستجاب نخواهد شد». [186]
در حدیث نقل شده که امام کاظم فرمودند: «باید امر به معروف و نهی از منکر کنید، وگرنه بدترین افراد، زمام کارهایتان را به دست میگیرند و در این موقع نیکانتان دعا میکنند، ولی دعای آنان مستجاب نمیشود». [187]
نیز روایت شده كه رسول اکرم فرمودند: «تا زمانی که امّت من امر به معروف و نهی از منکر میکنند و به یکدیگر در کارهای نیک و تقویٰ کمک مینمایند، در خیر و خوبی خواهند بود، ولی هنگامی که این وظیفه را ترک کنند، برکات از زندگی آنها رخت بر میبندد و بعضی بر بعض دیگر (بدان بر نیکان) مسلّط میشوند و دیگر یار و یاوری در آسمان و زمین برای خویش پیدا نمیکنند». [188]
از امام رضا روایت شده که رسول اکرم فرمودند: «زمانی که امّت من، انجام وظیفۀ امر به معروف و نهی از منکر را به همدیگر حواله کنند (یعنی هر یک از ادای وظیفۀ امر به معروف و نهی از منکر شانه خالی کرده و بگوید: که این وظیفه را دیگری باید انجام بدهد) باید منتظر حوادث ناگوار و عذاب الهی باشند». [189]
از امام صادق نقل شده که امیر المؤمنین فرمودند: «ای مردم، همانا خداوند متعال عموم مردم را به سبب ارتکاب گناه توسط عدّهای خاص عذاب نمیکند، هرگاه آن عدّه، گناه و منکر را پنهانی مرتکب شوند و عموم از آن آگاه نباشند؛ امّا اگر عدّهای خاص آشکارا گناه کنند و عموم مردم درصدد تغییر آن بر نیایند، در این صورت، هر دو دسته سزاوار عقوبت و کیفر خداوند متعال هستنــد». [190]
روایت شده كه امیر المؤمنین مردم را در رابطه با انجام وظیفۀ امر به معروف و نهی از منكر، به چهار دسته تقسیم نموده و فرمودند:
«1. بعضی از افراد، منكَر را با دست و زبان و دل خود انکار میکنند، این قبیل افراد خصلتهای خیر و نیکو را به سرحدّ کمال رساندهاند.
2. بعضی از افراد منکر را با زبان و دل خود انکار میکنند، ولی در عمل برای جلوگیری از آن اقدامی نمیکنند، این قبیل اشخاص دو خصلت از خصلتهای خیر را انجام داده، ولی یکی از آنها (که فعالیّت عملی برای جلوگیری از منکر است) را ضایع و تباه كردهاند.
3. بعضی از افراد تنها در دل خود از منکرات بیزارند، ولی با زبان و دست خود برای جلوگیری از منکر اقدام نمیکنند، این قبیل افراد دو خصلت شریفتر را ضایع كرده و تنها به یک خصلت اکتفا میکنند.
4. گروهی از افراد نه با دل و نه با زبان و نه با دست خویش اقدام به جلوگیری از منکر نمیکنند (در برابر منکرات و گناهانی که میبینند بیتفاوت میباشند)، آنان هرچند در ظاهر به نام انسانهای زنده، نَفَس میکشند ولی در حقیقت، مردگان و اموات هستند.
تمام اعمال نیک و جهاد در راه خدا در مقایسه با امر به معروف و نهی از منکر، همچون آب دهانی كه در دریای ژرف و عمیق انداخته شود، میباشد و همانا امر به معروف و نهی از منکر، نه أجل (مرگ) را نزدیک میکند و نه از مقدار رزق و روزی میکاهد و از همۀ اینها برتر، سخن حقّ در پیش روی حاکم ستمکار است». [191]
آری، امر به معروف و نهی از منکر فریضهای است که اگر با توجّه به شرایط آن، صحیح انجام شود، نسخۀ شفابخش و داروی دردهای فردی و اجتماعی است؛ امّا اگر به شرایط آن توجّه نشود، گاه به جای هدایت و سازندگی، تخریب و گمراهی به بار میآورد.
هدف از امر به معروف و نهی از منکر، تصحیح مسیر فرد و جامعه در راه رسیدن به کمال و مسیر بندگی پروردگار متعال است. کسی که امر به معروف و نهی از منکر میکند، چون سوزنبانی است که با تصحیح مسیر، قطار را در رسیدن به مقصد هدایت میکند، بدون شک سوزنبان باید مسیرها را بشناسد و مقصدها را بداند تا هر قطاری را به مسیر صحیح هدایت کند. فردی هم که میخواهد امر به معروف و نهی از منکر کند، باید با احکام و شرایط این فریضۀ الهی آشنا باشد.