مركز ارتباط حضرت آیت الله العظمی سید علی حسينى سیستانی (مد ظله) در لندن، اروپا، شمال و جنوب امریکا است.
حیوانات، به چهار دستۀ «آبزیان»، «حیوانات خشکزی»، «پرندگان»، «حشرات و کرمها» تقسیم میشوند و احکام آنها در ادامه بیان میشود.
مسأله 1330. تمام دوزیستان و حیوانات دریازی به جز «ماهیهای پولکدار» [755] و «میگو»، [756] حرام گوشت میباشند.
بنابراین، اقسام مختلف خرچنگ، شاه میگو (لابِستر)، [757] تمساح، لاکپشت، قورباغه، وَزَغ، اسفنج دریایی، صدف، حلزون دریایی، ستارۀ دریایی، عروس دریایی، شقایق دریایی، توتیای دریایی، هیدر، هشتپا و سایر نرمتنان دریایی حرام گوشت هستند.
ماهیهای بدون پولک یا ماهیهایی كه دارای شبه پولک (پولکهای میكروسكپى که با چشم معمولى و غیرمسلّح قابل مشاهده نیست) [758] هستند، حرام گوشت میباشند.
بنابراین، خوردن مارماهی، [759] بادکنک ماهی، [760] گربه ماهی، [761] ماهی یال اسبی، لب لوله ماهی، نی ماهی، ماهی مرکّب، شیشه ماهی، میگو ماهی، خار پشت ماهی لب منقاری، خورشید ماهی اقیانوسی و مانند آنها که بدون پولک هستند، حرام است.
همچنین، خوردن پُو ماهی (سفره ماهی)، [762] رامک ماهی، [763] کوسه ماهی، [764] گربه کوسه ماهی، [765] سپر ماهی، [766] سوس ماهی، شبه سوس خالدار که دارای شبه پولک هستند، [767] حرام میباشد.
کلّیّه پستانداران دریایی مانند نهنگ، وال، دلفین، خوک دریایی، گراز دریایی، شیر دریایی حرام گوشت هستند، حتّی حیواناتی که همنام حیوانات خشکزی حلال گوشت میباشند مثل اسب آبی و گاو آبی، حرام گوشت محسوب میشوند. [768]
مسأله 1331. ماهیها، چنانچه تمام بدن یا قسمتی از بدن آنها دارای پولکهایی باشد که با چشم معمولی قابل مشاهده است - هرچند به جهت عارضهای مثل سست بودن پولکها یا برخورد آنها با تور ماهیگیری و مانند آن تمام پولکهایش ریخته باشد - حلال گوشت هستند و چنانچه زنده از آب گرفته شوند، خوردن آنها حلال است. [769]
بنابراین، خوردن ماهیان ذیل [770] که دارای پولک [771] میباشند، حلال است:
(هَوور، طلال)، [772] (هوور مسقطی، شیر ماهی، [773] گیدَر، [774] زرده، بچّه زرده، قُبــاد) [775] (حــلوا ســفید) [776] از خانــوادۀ تون ماهــیان؛ سرخو ماهیــان؛ [777] سنگــسر ماهیان؛ [778] کپور ماهیان؛ [779] کفال ماهیان؛ [780] شوریده ماهیان؛ [781] هامور ماهیان؛ [782] گیش ماهیان؛ [783] شانک ماهیان؛ [784] شِهری ماهیان؛ [785] اردک ماهیان؛ [786] شُگ ماهیان دریای خزر؛ [787]
شُگ ماهیان خلیج فارس و دریای عمّان؛ [788] پنج زاری ماهیان؛ [789] آزاد ماهیان. [790]
همین طور، ماهی «تیلاپیا» دارای پولک بوده و حلال محسوب میشود. [791]
مسأله 1332. اگر ماهی معلوم نباشد که پولک دارد یا نه، حکم ماهی بدون پولک را دارد و خوردن آن حرام است. بنابراین، صیّادی که ماهی را از دریا صید کرده و در پولک داشتن آن شک دارد، باید بنا بر پولکدار نبودن ماهی بگذارد؛
البتّه، اگر دو مرد عادل شهادت دهند ماهی دارای پولکهایی است که با چشم معمولی قابل دیدن میباشد و شهادت آنها مستند به حسّ باشد، مثلاً بگویند: «با چشم معمولی پولکها را دیدهایم»، پولک داشتن ماهی ثابت میشود.
شایان ذکر است، حکم ماهی صید شده که پولکدار بودن آن مشکوک است ولی دارای نشانههای تذکیه است در مسألۀ «1334» ذکر میشود.
مسأله 1333. اگر ماهی مردهای که دارای پولک است، در اختیار انسان قرار گیرد و شک نماید به صورت شرعی تذکیه شده یا نه - مثلاً زنده از آب گرفته شده یا نه، یا ماهی داخل تور ماهیگیری در آب مرده یا قبل از آن مرده بوده - حکم به تذکیه و حلال بودن آن نمیشود؛ مگر با وجود یکی از امارات و نشانههای شرعی تذکیه که در مسألۀ«1243» و مسائل بعد از آن ذکر شد، که با وجود آن میتوان حکم به تذکیۀ شرعی ماهی نمود.
مسأله 1334. اگر تذکیۀ شرعی ماهی با یکی از راههایی که در مسألۀ «1243» و مسائل بعد از آن بیان شد ثابت شود، در صورتی که فرد نسبت به نوع ماهی از جهت حلال یا حرام گوشت بودن آن (پولکدار بودن و نبودن) شک کند و شبهه موضوعی باشد، حکم ماهی حلال گوشت را دارد؛
به عنوان مثال، اگر میزبانی که مسلمان است و خوردن ماهی بدون پولک را حرام میداند، ماهی طبخ شده را برای خوردن در اختیار مهمان قراردهد و مهمان نداند آن ماهی پولک دارد یا نه، بنا میگذارد که ماهی مذکور پولک دارد. [792]
امّا در موردی که ثابت شدن تذکیه «محلّ اشکال» است، حکم به حلال بودن ماهی و پولکدار بودن آن محلّاشکال میباشد که توضیح آن در مسألۀ بعد ذکر میشود.
مسأله 1335. اگر فردی که ماهی صید شدهای - که معلوم نیست پولک دارد یا نه - را در اختیار انسان قرار میدهد، [793] مسلمانی باشد که ماهی بدون پولک را حلال میداند (مانند بعضی از فرقههای غیر شیعه) یا به عقیدۀ وی [794] ماهیای که شبه پولک داشته (پولکهایش میکروسکپی است و با چشم معمولی دیده نمیشود) حلال میباشد، حکم به تذکیۀ شرعی و حلال بودن آن ماهی محلّ اشکال است و مراعات مقتضای احتیاط ترک نشود. [795]
امّا چنانچه عرضه کنندۀ ماهی مسلمانی باشد که ماهی بدون پولک یا ماهی دارای شبه پولک (پولکهای میکروسکپی که با چشم معمولی دیده نمیشود) را حرام میداند یا عقیدۀ وی در این مورد برای انسان نامعلوم باشد، در این صورت حکم به تذکیه و حلال بودن آن ماهی میشود؛ مگر استثنایی که در مسألۀ بعد ذکر میشود. [796]
مسأله 1336. اگر عرضه کنندۀ ماهی که ماهی بدون پولک یا دارای شبه پولک را حرام میداند یا عقیدۀ وی در این مورد نامعلوم است، ماهیای که پولکدار بودن آن مشکوک است را از مسلمان دیگری تهیّه کرده [797] كه او چنین ماهیانی را حلال میداند، چنانچه انسان احتمال عقلایی دهد که وی در این مورد فحص و تحقیق کرده، حکم به تذکیه و حلال بودن آن ماهی میشود؛
امّا اگر محرز باشد که عرضه کنندۀ مذکور در زمینۀ پولکدار بودن آن ماهی فحص و تحقیق نكرده، حکم به تذکیۀ شرعی و حلال بودن آن ماهی محلّ اشکال است و مراعات مقتضای احتیاط ترک نشود.
مسأله 1337. اگر فرد ماهی پولکدار مردهای را در اختیار شخص کافر ببیند و بداند که ماهی مذکور زنده از آب گرفته شده یا درون تور ماهیگیری مرده، هرچند داخل آب بوده، حلال محسوب میشود و در صورت شک، اگر کافر ادّعا نماید آن را خودش یا دیگران زنده از آب گرفتهاند یا داخل تور ماهیگیری مرده، کافی نیست؛ مگر آنکه گفتۀ وی موجب اطمینان شود یا معلوم باشد که آن را از مسلمانان تهیّه کرده و ماهی مذکور - با توضیحی که در مسائل قبل بیان شد - دارای نشانههای تذکیه باشد.
مسأله 1338. اگر فرد ماهی صید شدهای را در اختیار شخص کافر ببیند و نداند ماهی مذکور پولکدار است یا بدون پولک و فرد کافر ادّعا نماید که ماهی مذکور پولکدار است کافی نیست؛ مگر آنکۀ گفته وی موجب اطمینان شود یا معلوم باشد که آن را از مسلمانان تهیّه کرده و ماهی مذکور - با توضیحی که در مسائل قبل بیان شد - دارای نشانههای تذکیه باشد.
مسأله 1339. خوردن تمام اجزای ماهی حلال گوشت جایز است؛ امّا بنابر احتیاط واجب از خوردن خون و فضلۀ آن اجتناب شود؛ مگر آنکه خون و فضله داخل بدن به همراه ماهی خورده شود، که در این صورت اجتناب از آن لازم نیست.
مسأله 1340. اگر در شکم ماهی پولکداری که صید شرعی شده است، ماهی پولکدار مردهای باشد، احتیاط واجب آن است که از خوردن ماهی داخل شکم اجتناب شود.
مسأله 1341. خوردن ماهى زندۀ پولکدار جایز است. همینطور، اگر ماهى زنده را بریان كنند یا در بیرون آب پیش از جان دادن بكُشند، خوردنش حلال است، هرچند بهتر ترک این کار است و اگر ماهى را بیرون آب، دو قسمت كنند و یک قسمت آن در حالى كه زنده است در آب بیفتد، خوردن قسمتى كه بیرون آب مانده جایز است، هرچند احتیاط مستحب اجتناب از آن است.
مسأله 1342. «خاویار» و «تخم ماهی»، در حکم خود ماهی میباشد. بنابراین، خاویار و تخم ماهی حلال گوشت، حلال و خاویار و تخم ماهی حرام گوشت، حرام میباشد و فرقی بین خَشِن و زِبر بودن و یا نرم و سست بودن آنها نیست.
مسأله 1343. اگر معلوم نباشد خاویار و تخم ماهی مربوط به کدامیک از انواع ماهیها است، خوردن آن حرام میباشد؛ مگر آنکه حلال بودن آن از راههایی که در مسائل «1334 تا 1336» بیان شد، ثابت گردد. [798]
مسأله 1344. روغن ماهی در صورتی که مربوط به ماهی بدون پولک باشد، خوردن آن حرام است و روغن مربوط به سایر حیوانات دریایی حرام گوشت نیز همین حکم را دارد.
مسأله 1345. از جمله حیوانات خشکزی «چهارپایان» هستند که به دو دستۀ «اهلی» و «وحشی» تقسیم میشوند؛
از بین چهار پایان اهلى، «گوسفند»، «بز»، «گاو»، «شتر» - همۀ اقسام آنها - حلال گوشت است و «اسب» و «الاغ» و «قاطر» مكروه، و «سگ» و «خوک» و «گربه» [799] و مانند آن حرام گوشت میباشد.
مسأله 1346. از بین چهارپایان وحشی «آهو»، «گوزن»، «گاو وحشی»، «قوچ»، «بز کوهی» و «گورخر»حلال گوشت میباشد.
مسأله 1347. «درندگان» [800] حرام گوشت هستند و منظور از آن حیواناتی است که شکار میکنند و گوشتخوارند و دارای ناخن و دندانهای تیزی هستند که توانایی پاره کردن دارند، خواه قوی و نیرومند باشند مانند شیر، پلنگ، یوزپلنگ و گرگ، یا ضعیف باشند مانند روباه، كفتار و شغال. [801]
مسأله 1348. «حیوانات مَسخ شده» [802] مثل میمون، خوک، فیل و خرس حرام گوشت میباشند.
مسأله 1349. تمام اقسام «خرگوش»، حرام گوشت است و ادرار و فضلۀ آن نجس میباشد.
مسأله 1350. «حیواناتی که غالباً داخل زمین زندگی میکنند»؛ مثل مار، موش، سوسمار، مارمولک، سَقَنْقُور (سَمَنْقُور)، [803] بُزمجه، جوجهتیغى (خارپشت)، [804] خوکچۀهندی و مانند آن حرام گوشت میباشند.
مسأله 1351. هر پرندهای که مانند عقاب و شاهین و باز و قرقی و کرکس (لاشخور) «درنده» (دارای چنگال) [805] باشد، حرام گوشت است، خواه قوی و نیرومند باشد که بتواند با آن پرندگان دیگر را شکار کند یا ضعیف باشد و توانایی شکار پرندگان دیگر را نداشته باشد.
مسأله 1352. همۀ انواع «كلاغ» و حتّی بنابر احتیاط واجب «زاغ»، حرام گوشت هستند.
مسأله 1353. «هر پرندهای که پرواز میکند، ولی پر ندارد» - مانند خفّاش - حرامگوشت میباشد.
مسأله 1354. اسامی برخی از پرندگان حلال [806] به شرح ذیل است:
کبوترسانان: (خانوادۀ کبوترها)؛ [807] کوکوسانانان (خانواده کوکوها) ؛ [808] باقرقرهسانان؛ [809] غازسانان: (خانواده مرغابیها)؛ [810] شتر مرغ سانان؛ [811] دُرناسانان: (خانواده دُرناها، [812] خانواده هوبرهها، [813] خانواده یِلوهها [814] )؛ سبز قبا سانان: (خانواده سبز قباها، [815] خانواده هُدهُدها، [816] خانواده زنبورخوارها، [817] خانواده ماهی خورکها [818] )؛ طوطیساناسان: (خانواده طوطیها) ؛ [819] گنجشکسانان: متشکلّ از خانوادههای (چلچله، [820] سِهره، [821] بلبل، [822] خانواده دم جنبانکها، [823] شهدخوار، دیوارخزک، دارخزک، بال لاکی، پریشاهرخ، الیکایی، [824] صعوهها، [825] زرد پرهها، [826] توکاها، [827] کمر کولیها، [828] سارها، [829] چرخ ریسکها، [830] گنجشکها، [831] لیکوها، [832] مگسگیرها، [833] سِسکها، [834] چکاوکها، [835] سنگچشمها، [836] ماکیانسانان. [837]
بنابراین، پرندگانی مانند مرغ، مرغابی، قو، غاز، تیهو، قطا، كبوتر، قمری، گنجشک، بلبل، مرغ عشق، سار، چکاوک، کبک، بوقلمون، بلدرچین، شتر مرغ، حتّی طاووس [838] و هُدهُد و پرستو همه حلال گوشت مىباشند، هرچند كشتن هُدهُد (شانه به سر)، پرستو (خُطاف)، شَقِرّاق (سبز قبا)، صُرَد (سنگ چشم)، صُوام (پرندهای خاکی رنگ، دراز گردن که بیشتر روی درخت خرما آشیانه میسازد) مكروه است.
مسأله 1355. پرندهای که انسان نمیداند جزء پرندگان حرام گوشت است یا حلال گوشت دو صورت دارد:
الف. کیفیّت پرواز پرنده برای انسان معلوم باشد؛ در این صورت، چنانچه آن پرنده هنگام پرواز، بال زدنش كمتر از صاف نگهداشتن آن باشد، حرام گوشت مىباشد [839] و اگر بال زدنش بیش از صاف نگهداشتن آن باشد، حلال گوشت است. [840]
ب. كیفیّت پرواز پرنده برای انسان معلوم نباشد؛ در این صورت، چنانچه آن پرنده «چینهدان» یا «سنگدان» یا «خارِپشت پا»، داشته باشد حلال و اگر هیچ كدام از اینها را نداشته باشد حرام است. [841]
شایان ذکر است، در مورد پرندهای که بال زدن و صاف نگهداشتن آن مساوی است، چنانچه یکی از سه نشانۀ مذکور [842] را داشته باشد، حلال گوشت است و اگر هیچ یک از سه نشانه را نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب، حرام گوشت محسوب میشود.
مسأله 1356. تخم پرنده تابع خود پرنده است. بنابراین، تخم پرندۀ حلال گوشت، حلال و تخم پرندۀ حرام گوشت، حرام مىباشد.
مسأله 1357. تخمى كه معلوم نیست از پرندۀ حلال گوشت است یا از پرندۀ حرام گوشت، چنانچه یک طرف آن باریکتر از طرف دیگرش باشد مانند تخم مرغ، خوردن آن حلال است و در صورتى كه هر دو طرفش مساوى و برابر باشد، خوردن آن حرام میباشد.
مسأله 1358. کلّیّه احکامی که در مسائل قبل در مورد پرندگان ذکر شد، اختصاص به «پرندگان خشکزی» نداشته و شامل «پرندگان دریایی» نیز میشود.
مسأله 1359. خوردن مورچه، موریانه، سوسک، شپش(قُمّل)، کیک (کک)، بید، عقرب، عنکبوت و مانند آنها حرام است.
مسأله 1360. خوردن حشراتی که پرواز میکنند، مثل زنبور، پشه، پروانه و سنجاقک (به جز ملخ)، بنابر احتیاط واجب حرام میباشد.
مسأله 1361. خوردن انواع کِرْمها حرام است؛ [843] البتّه کرمهای کوچک داخل میوهها و مانند آنها در صورتی که به همراه میوه خورده میشود، اشکالی ندارد؛
مگرآنکه برطرف کردن آن آسان باشد که در این صورت بنابر احتیاط واجب، از خوردنش اجتناب شود.
مسأله 1362. خوردن فضلۀ کِرْمها جایز نیست؛ مگر فضلهای که داخل میوههایی مثل سیب و خربزه و مانند آن چسبیده باشد، که خوردنش به همراه میوه اشکال ندارد.
مسأله 1363. خوردن «چهارده مورد» از حیوانات حلال گوشت، حرام است، هرچند حیوان تذکیه شده باشد:
1. خون؛ 2. فضله؛ [844]
3. غدّهها و عقدههای کوچک در بدن حیوان كه آن را «گرۀ گوشت» یا «دُشْوِل» مىنامند؛ [845]
4. غدّهای در مغز سر که به اندازۀ نخود یا کوچکتر مىباشد؛ [846]
5. نُخاع (حرام مغز) كه در میان ستون فقرات است؛
6. زرد پى (بنابر احتیاط واجب)؛ [847]
7. کیسۀ صَفراء (زهرهدان)؛
8. طحال (سپرز)؛
9. مردمک و سیاهى چشم که در وسط عِنَبیّه قرار دارد، [848] شکل آن در گونههای مختلف حیوانات متفاوت است، دایرهای، هلالی، مستطیلی و... ؛ [849]
10. مَشیمه (موضعی که جنین یا بچّۀ حیوان در آن قرار دارد)؛ [850]
11. مثانه؛ [851] 12. نرى (اندام تناسلی مذکّر)؛ 13. فَرْج (اندام تناسلی مؤنّث)؛
14. بیضه كه آن را «دُنْبلان» مىگویند.
شایان ذکر است، در مورد «پرندگان» [852] از چهارده موردی که ذکر شد، خوردن خون و فضلۀ آنها حرام است و نسبت به سایر موارد نیز چنانچه در پرندگان یافت شود بنابر احتیاط لازم، باید اجتناب گردد.
مسأله 1364. خوردن غذایی که مشتمل بر اجزاى حرام مثل نخاع، دُشول از حیوان حلال گوشت تذکیه شده است جایز نیست؛ مگر آنکه در هنگام طبخ غذا مثل آب گوشت، ذرّات آن در آبگوشت حلّ شود طوری که به جهت کمی مقدار آن در غذا عرفاً از بین رفته و مستهلک محسوب شود.
مسأله 1365. خوردن ادرار حیوانات حرام گوشت جایز نیست و نیز خوردن ادرار حیوانات حلال گوشت - حتّی ادرار «شتر» بنابر احتیاط واجب - حرام است، ولی آشامیدن ادرار «شتر»، «گاو»، «گوسفند» و «بز» برای معالجه اشکالی ندارد، هرچند معالجه منحصر در خوردن آنها نباشد. [853]
مسأله 1366. خوردن غیر از اجزای حرام از حیوان حلال گوشت - که در مسألۀ قبل ذکر شد - مانند گوشت، قلب، کبد (جگر یا جگر سیاه)، شش یا ریه (جگرسفید)، سیرابی (شکمبه)، روده، عضلات، غضروفها و پوست و استخوان [854] حلال است، هرچند خوردن کلیه (قُلوه)، دریچههای قلب [855] و رگها [856] خصوصاً شاهرگها [857] مکروه است.
همینطور، احتیاط مستحب آن است که از خوردن پوست و استخوان حیوانات حلالگوشت اجتناب شود، به استثنای پوست سر و پوست مرغ و سایر پرندگان و استخوانهای پرندگان کوچک مانند گنجشک.
مسأله 1367. خوردن تمام اجزاء و فرآوردههای حیوانات حرام گوشت مثل گوشت، جگر، پیه، تخم و شیر و لبنیات آنها حرام است.
مسأله 1368. آشامیدن شیر انسان - هرچند شیر همسر یا مادر - برای فرد مکلّف بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
مسأله 1369. خوردن تمام اجزاء و فرآوردههای حیوانات حلال گوشت که به خودی خود مردهاند یا به غیر دستور شرعی كشته شدهاند حرام است، [858] حتّی بنابر احتیاط واجب باید از اجزای بیروح آنها [859] نیز اجتناب گردد؛
البتّه شیر داخل پستان و پنیر مایهای که در بدن برّه و بزغاله و مانند آن قبل از غذاخور شدن ایجاد شده حلال است؛
همچنین، تخم داخل بدن پرندگان حلال گوشت در صورتی که پوستۀ رویین آن شکل گرفته، هرچند سفت نشده باشد، حلال است. [860]
مسأله 1370. فروش گوشت خوک مطلقاً جایز نیست. بنابراین، مسلمان نمیتواند گوشت خوک را به کسانی که آن را حلال میدانند - مانند کفّار مسیحی یا غیر آنان - بفروشد؛ بلکه بنابر احتیاط واجب چنین گوشتی را هرچند از طریق غیر فروش در اختیار کسانی که آن را حلال میدانند قرار ندهد. [861]
مسأله 1371. اگر تذکیۀ شرعی حیوانی با یکی از راههایی که در مسألۀ «1243» و مسائل بعد از آن بیان شد ثابت شود، در صورتی که فرد نسبت به حلال یا حرام گوشت بودن آن شک کند و شبهۀ موضوعی باشد، حکم حیوان حلال گوشت را دارد؛ مثل اینکه میزبان مسلمان غذای گوشتی را در اختیار مهمان قراردهد و مهمان نداند گوشت طبخ شده متعلّق به چه حیوانی است. [862]
شایان ذکر است، در موردی که ثابت شدن تذکیه «محلّ اشکال» است، حکم به حلال بودن گوشت حیوان نیز محلّاشکال میباشد. [863]
مسأله 1372. اگر «ژلاتین» [864] از بافتهای گیاهی تهیّه شده باشد یا معلوم نباشد که از حیوان تهیّه شده یا گیاه، پاک و خوردن آن مطلقاً جایز میباشد و تحقیق در این مورد لازم نیست.
مسأله 1373. اگر ژلاتین از بافتهای حیوانی مانند استخوان، پوست و غضروف به دست آمده باشد، چنانچه احتمال عقلایی داده شود که از حیوان تذکیه شده فراهم شده، ژلاتین مذکور پاک محسوب میشود و امّا استفاده از آن در خوراکیها و آشامیدنیها در چند مورد اشكال ندارد:
1. انسان بداند آن ژلاتین از حیوان حلال گوشتی که تذکیۀ شرعی شده به دست آمده است؛ مثل ژلاتینی که از اجزای گاو تذکیه شده تهیه شده است.
2. یكی از نشانههای تذکیه را که در مسألۀ «1243» و مسائل بعد از آن بیان شد، داشته باشد. [865]
در فرض مذکور، اگر حلال یا حرام گوشت بودن نوع حیوانی که ژلاتین از اجزای آن تهیه شده معلوم نباشد، حکم آن در مسألۀ «1371» بیان شد.
3. به اندازهای کم و اندک در خوردنی یا آشامیدنی اضافه شود که عرفاً از بین رفته (مستهلک) محسوب شود.
4. معلوم باشد «استحاله» شده است. [866]
در غیر موارد فوق، استفاده از ژلاتین مذکور به جز موارد ضرورت و اضطرار [867] (که توضیح آن در مسألۀ «1420» خواهد آمد) جایز نیست؛
مسأله 1374. اگر ژلاتین از اجزای حیوان مثل استخوان، پوست و غضروف به دست آمده باشد، در هر یک از موارد ذیل نجس محسوب میشود:
1. اطمینان حاصل شود که آن ژلاتین از اجزای حیوان نجس العین مثل خوک تهیّه شده است؛
2. اطمینان حاصل شود آن ژلاتین از اجزای روحدار مثل پوست و غضروف حیوان تذکیه نشده (غیر نجس العین) تهیه شده است؛
3. اطمینان حاصل شود آن ژلاتین از استخوان حیوان تذکیه نشده (غیر نجس العین) قبل از تطهیر به دست آمده است.
در این موارد که ژلاتین فراهم شده نجس است، استفاده از آن - هرچند به مقدار کم - در خوراکیها و آشامیدنیها که موجب نجاست آنها میشود، در صورتی جایز است که «استحاله» آن ثابت شود و در صورت شک در استحاله شدن، نجس محسوب میشود. [868]
مسأله 1375. اگر ژلاتین از اعضای بدون روح مردار - غیر نجس العین - مثل استخوان تهیه شده، بنابر احتیاط واجب خوردن آن جایز نیست؛
البتّه، چنانچه آن عضو در اثر تماس با گوشت میته نجس شده و قبل از فناوری تطهیر نشده، خوردن آن حرام میباشد.
مسأله 1376. تحقیق از اینکه چه فرآوردههای خوراکی دارای ژلاتین حیوانی میباشد، لازم نیست، هرچند این امر آسان باشد.
حیوان حلال گوشت به واسطۀ اموری حرام میشود که بعضی از موارد آن، در مسائل ذیل بیان میشود.
مسأله 1377. حیوان حلال گوشت - خواه پرنده باشد یا چهارپا یا آبزی - چنانچه به خوردن مدفوع انسان [869] عادت کند به گونهای که بگویند: «مدفوع انسان، غذای او شده است» [870] حرام گوشت میشود و خوردن گوشت و تخم و شیر و تمام اجزای آن حرام میشود. [871]
برای تحقّق یافتن امر مذکور، لازم است حیوان مدّت زمان قابل توجّهی مانند دو روز یا بیشتر تنها غذایش مدفوع انسان باشد. [872] بنابراین، اگرحیوان هم مدفوع انسان و هم غذای دیگر بخورد، حرام گوشت نمیشود؛ مگر آنکه تغذیهاش به غیر مدفوع انسان به اندازهای اندک و کم باشد که در نظر عرف چیزی محسوب نشود.
شایان ذکر است، حیوانی که به خوردن نجاست انسان عادت کرده است، چنانچه استبراء شود، حلال مىشود و كیفیّت استبراء آن در جلد اول فصل «مطهّرات»، مسائل «244 و 245» بیان شد.
مسأله 1378. اگر بزغاله به مقدارى كه گوشت بر بدنش بروید و استخوانش محکم شود، از خوک شير بخورد، خود بزغاله و نسلش و همین طور شیرش [873] حرام مىشود؛ [874]
امّا اگر شير خوردن، كمتر از آن مقدار باشد بنابر احتياط واجب بايد «استبراء» شود و پس از آن حلال مىگردد.
کیفیّــت «استبــراء» در این مورد آن اســـت که حیوان هفــت روز شير پاک بخــــورد و چنانچه نیاز به شير نداشته باشد، هفت روز علف یا جو و مانند آن بخورد؛
حکم مذکور در این مسأله، بنابر احتياط واجب نسبت به برّه و گوسالۀ شيرخوار و بچّههاى ديگر حيوانات حلال گوشت نیز جاری میشود.
مسأله 1379. اگر انسان - پناه به خدا - با یکی از چهارپایان مثل شتر، گاو، گوسفند، بز، اسب، قاطر یا الاغ نزدیكى كند، هرچند منی خارج نشود، گوشت آن حیوان و سایر اجزای داخلی آن، مانند جگر، قلوه و سیرابی حرام میشود و بنابر احتیاط واجب، باید از شیر و نسل پدید آمده بعد از نزدیکی با حیوان اجتناب شود و نیز، ادرار و مدفوع آن نجس میباشد.
مسأله 1380. حکم مذکور در مسألۀ قبل اختصاص به چهارپایان (بهائم) داشته و شامل سایر حیوانات نمیشود و نیز شامل چهارپایی که مرده و بعد از مرگ با آن نزدیکی شده نمیشود و چنانچه چهارپایی که با آن نزدیکی شده دارای حمل باشد، این حکم شامل حملی که قبل از نزدیکی پدید آمده نمیشود.
فرق ندارد نزدیکی کننده عاقل باشد یا مجنون، عالم به موضوع و حکم باشد یا جاهل، از روی اختیار اقدام به این عمل نماید یا او را مجبور نمایند. همین طور، بنابر احتیاط واجب فرقی نیست که فرد نزدیکی کننده مرد بالغ باشد یا بچّۀ نابالغ، [875]
و نیز فرقی نیست حیوانی که با او نزدیکی شده مؤنّث باشد یا مذکّر.
مسأله 1381. اگر حیوانی که با او نزدیکی شده، از حیواناتی باشد که معمولاً جهت «سواری و حمل بار» استفاده میشود مثل اسب، قاطر و الاغ، باید حیوان را از آن شهر یا روستا بیرون ببرند و در جاى دیگر بفروشند و اگر شخصی که این عمل را انجام داده صاحب حیوان نباشد، لازم است قیمت حیوان را به صاحبش غرامت بپردازد و در این صورت، پول حاصل از فروش حیوان براى خودش میشود؛
امّا اگر حیوانی که با او نزدیکی شده از حیواناتی باشد که معمولاً «گوشت آنها» مورد استفاده است مانند گوسفند، بز و گاو یا علاوه بر استفاده برای تغذیه، جهت سواری و حمل بار نیز مورد استفاده قرار میگیرد، مانند شتر، باید حیوان را ذبح کنند، [876] (و اگر شتر است نَحْر شود) سپس لاشۀ آن را بسوزانند و كسى كه با آن نزدیکی كرده، اگر صاحبش نیست، باید قیمت آن را [877] به صاحبش غرامت بپردازد. [878]
مسأله 1382. اگر دستيابی به حیوانی که با او نزدیکی صورت گرفته، برای اجرای احکام مذکور، متوقّف بر خريد صوری آن از مالک باشد، اين كار لازم است.
شایان ذکر است، چنانچه حيوان مذکور به هر علّتی تلف شده و از حیواناتی باشد که معمولاً جهت سواری و حمل بار استفاده میشود، نسبت به خارج کردن آن از شهر یا روستا و فروش آن در مکان دیگر تکلیفی نیست؛ ولی در مواردی که سوزاندن آن لازم است، در صورتی که جسد حیوان موجود است، باید سوزانده شود.
در هر حال، فردی که با حیوان نزدیکی کرده، شرعاً ضامن قيمت آن برای مالکش میباشد، [879] هرچند نتواند به وظایفی که ذکر شد عمل نماید.
مسأله 1383. اگر انسان با حیوانی مثل گوسفند که معمولاً برای گوشتش مورد استفاده قرار میگیرد نزدیکی کند و آن حیوان در بین حیوانات دیگر مشتبه شود، طوری که معلوم نباشد با کدامیک از آنها نزدیکی شده؛ در این مورد باید به قید قرعه، یکی از آنها خارج شود و احکام مذکور در مورد آن جاری شود. [880]
مسأله 1384. خوردن از صیدی که در حرم مکّه - توسط «مُحرم» یا «غیر مُحرم» - صید شده، برای مُحرم و غیر مُحرم حرام است؛
همین طور، خورن از صید برای مُحرم جایز نیست، هرچند کسی که مُحرم نیست حیوان را در «حِلّ» (خارج از حرم مکّه) صید کرده باشد؛ بلکه خوردن از حیوانی که توسط مُحرم در «حِلّ» (خارج از حرم مکّه) صید شده، برای فرد غیر مُحرم، بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
شایان ذکر است، منظور از «صید»، حیوانات وحشی [881] خشکری و حیواناتی که هم در خشکی و هم در آب زندگی میکنند، [882] میباشد و این حکم شامل حیواناتی که فقط آبزی هستند - مانند ماهی - نمیشود.