توضيح المسـائل

احكام جعاله

مسأله 2184 ـ جعاله آن است كه انسان قرار بگذارد در مقابل كارى كه براى او انجام مى‏دهند مالى بدهد ، مثلاً بگويد هر كس گمشده مرا پيدا كند ده تومان به او مى‏دهم . و به كسى كه اين قرار را مى‏گذارد «جاعل» و به كسى كه كار را انجام مى‏دهد «عامل» مى‏گويند . و ميان جعاله و اجاره از جهاتى فرق است ، از آن جمله اين است كه در اجاره بعد از قرار داد ، اجير بايد عمل را انجام دهد ، و كسى هم كه او را اجير كرده اجرت را به او بدهكار مى‏شود ، ولى در جعاله اگر چه عامل شخص معيّن باشد مى‏تواند مشغول عمل نشود ، و تا عمل را انجام ندهد ، جاعل بدهكار نمى‏شود .

مسأله 2185 ـ جاعل بايد بالغ و عاقل باشد و از روى قصد و اختيار قرار داد كند و شرعاً بتواند در مال خود تصرف نمايد ، بنابراين جعاله آدم سفيه ـ كسى كه مال خود را در كارهاى بيهوده مصرف مى‏كند ـ صحيح نيست . و همچنين جعاله مفلّس در آن قسم از اموالش كه حقّ تصرف در آنها را ندارد ، صحيح نمى‏باشد .

مسأله 2186 ـ كارى را كه «جاعل» مى‏گويد براى او انجام دهند ، بايد حرام ، يا بى فائده ، يا از و اجباتى كه شرعاً لازم است مجّاناً آورده شود نباشد ، پس اگر بگويد هر كس شراب بخورد ، يا در شب بدون مقصد عقلائى به جاى تاريكى برود ، يا نماز واجب خود را بخواند ، ده تومان به او مى‏دهم ، «جعاله» صحيح نيست .

مسأله 2187 ـ مالى را كه قرار مى‏گذارند لازم نيست با ذكر تمام خصوصيات معيّن شود ، بلكه اگر بطورى نزد عامل معلوم باشد كه اقدام او براى انجام آن كار سفاهت محسوب نشود كافى است ، مثلاً اگر جاعل بگويد اين مال را هر مقدارى بيش از ده تومان فروختى زيادىِ آن براى تو باشد ، جعاله صحيح است و همچنين اگر بگويد هر كس اسب مرا پيدا كند نصف او را به او مى‏دهم ، يا ده من گندم به او مى‏دهم ، جعاله نيز صحيح است .

مسأله 2188 ـ اگر مزد كار كاملاً مبهم باشد ، مثلاً جاعل بگويد هر كس بچه مرا پيدا كند پولى به او مى‏دهم ، و مقدار آن را معيّن نكند ، چنانچه كسى آن عمل را انجام دهد ، بايد مزد او را به مقدارى كه كار او در نظر مردم ارزش دارد ، بدهد .

مسأله 2189 ـ اگر «عامل» پيش از قرار داد كار را انجام داده باشد ، يا بعد از قرار داد ، به قصد اينكه پول نگيرد انجام دهد ، حقّ مزد گرفتن را ندارد .

مسأله 2190 ـ پيش از آنكه عامل شروع به كار كند ، جاعل مى‏تواند جعاله را بهم بزند .

مسأله 2191 ـ بعد از آنكه عامل شروع به كار كرد ، اگر جاعل بخواهد جعاله را بهم بزند اشكال دارد ، مگر اينكه با عامل به توافق برسند .

مسأله 2192 ـ عامل مى‏تواند عمل را ناتمام بگذارد ، ولى اگر تمام نكردن عمل اسباب ضرر جاعل يا كسى كه عمل براى او انجام مى‏گيرد شود ، بايد آن را تمام نمايد ، مثلاً اگر كسى بگويد هر كس چشم مرا عمل كند فلان مقدار به او مى‏دهم و دكتر جراحى شروع به عمل كند ، چنانچه طورى باشد كه اگر عمل را تمام نكند ، چشم معيوب مى‏شود ، بايد آن را تمام نمايد .

مسأله 2193 ـ اگر عامل كار را ناتمام بگذارد ، نمى‏تواند چيزى مطالبه كند . اگر جاعل مزد را براى تمام كردن عمل قرار داده باشد ، مثلاً بگويد هر كس لباس مرا بدوزد ، ده تومان به او مى‏دهم ، ولى اگر مقصودش اين باشد كه هر مقدار از عمل كه انجام گيرد ، براى آن مقدار مزد بدهد ، جاعل بايد مزد مقدارى را كه انجام شده به عامل بدهد .